THƯ NGỎ

Anh em thân mến,

Một vài gợi ý dưới đây dành cho thành viên Nghiên cứu nhóm của Trung tâm Học Vấn Đa Minh với đề tài “Phong trào giáo dân trong Giáo hội: Dòng Ba Cát Minh, Huynh đoàn Đa Minh và Huynh đoàn Thánh Thể”

––––––––––––––––––

“Một thực tế phũ phàng…” Gs.Trần Duy Nhiên đã mở đầu như thế cho một bài viết ngắn của ông về Linh đạo Giáo dân. Thực tế phũ phàng tác giả muốn nói đến đó là tình trạng người giáo dân trong Giáo hội dường như bị lãng quên.
Đã có rất ít những tài liệu linh đạo hướng dẫn cho người giáo dân sống ơn gọi của họ, cho dù trong Giáo hội họ chiếm đến 98%. Trong khi số linh mục và tu sĩ chỉ chiếm 2%, thì nguồn tài liệu này lại rất phong phú dồi dào. Tác giả đưa ra nhận xét rằng: “Giáo dân nào muốn lớn lên trong đời sống tâm linh thì buộc phải ‘bắt chước’ các bậc tu trì được phần nào hay phần ấy; họ phải dành một phần thời gian trong cuộc sống mình để trở thành ‘nhà tu’, rồi từ đó tìm một sức mạnh mà đối diện với cuộc sống xã hội, nghĩa là một cuộc đời không dính dấp gì đến tâm linh cả.”

Nhận xét này quả có lý khi người ta nhận thấy từ rất xưa trong Giáo hội, nhiều giáo dân ao ước con đường nên thánh bằng cách chia sẻ một phần nếp sống tu trì của các đan sĩ tại các đan viện. Vào thế kỷ VIII, nhiều giáo dân đã đến các đan viện Biển Đức xin làm việc không công. Đổi lại, họ xin được tham dự một số sinh hoạt kinh nguyện, phụng vụ của đan viện và xin các đan sĩ hướng dẫn họ về đàng tâm linh. Nhất là từ thế kỷ XIII trở đi, có nhiều phong trào giáo dân liên kết với các dòng tu. Các phong trào này cũng được gọi là “dòng”, như dòng Ba Phanxicô, Đa Minh, Cát Minh, Thánh Thể, v.v.. Thành viên của các Dòng Ba cũng có ‘áo dòng’, có năm tập, có lời khấn, có ‘tu luật’, v.v.. tựa như các tu sĩ. Chính vì vậy, khi nói đến Dòng Ba, người ta thường đơn giản nghĩ rằng họ là những giáo dân mong nên thánh bằng cách “bắt chước các bậc tu trì”.

Thật ra, từ ‘dòng’ - được gắn vào tên các phong trào giáo dân -, nguyên gốc cũng không có nghĩa là ‘dòng tu’. Tiếng Latinh ordo, hay order, ordre (Anh, Pháp), chỉ có nghĩa là ‘hàng ngũ’ hay ‘đoàn ngũ’. Trong Giáo hội cổ thời, có nhiều hàng ngũ được nhắc đến: hàng ngũ giám mục, linh mục (ordo episcoporum, presbyterorum), hàng ngũ trinh nữ (ordo virginum), v.v.. Thời Trung cổ, Kitô hữu trong Giáo hội được chia thành ba hàng ngũ: giáo sĩ, tu sĩ và giáo dân (ordo clericorum, religiosorum, laicorum). Tưởng cũng nên biết, dòng Ba Đa Minh có tiền thân là đoàn ngũ các hối nhân (ordo paenitentiae) xuất hiện vào thời này.

Mặc khác, nếu tìm hiểu kỹ nguồn gốc của các Dòng như Phanxicô, Đa Minh chẳng hạn, người ta sẽ rất ngạc nhiên: thánh Phanxicô, tổ phụ dòng Anh Em Hèn Mọn vốn dĩ là một giáo dân chứ không phải giáo sĩ; còn thánh Đa Minh thì tìm được những gợi hứng cho việc lập Dòng Giảng thuyết từ nơi các phong trào giáo dân (vaudois, cathares) chủ trương sống khó nghèo Tin Mừng và giảng thuyết lưu động. Như vậy phải nói là có những trường hợp, chính giáo dân hay phong trào giáo dân đã có những khởi xướng linh đạo cho các dòng tu.

Tuy nhiên, các phong trào giáo dân thời Trung cổ dù có bùng phát mạnh mẽ nhưng đã không thể tự mình đứng vững trong Giáo hội. Trước tình trạng xa sút nghiêm trọng của hàng ngũ giáo sĩ, nhiều giáo dân nhiệt thành đã tổ chức thành những nhóm, một số sống chung. Họ chủ trương nhiệm nhặt, kêu gọi hoán cải và trở về với nguồn mạch Tin Mừng. Tuy nhiên vì thiếu huấn luyện và tổ chức, một số nhóm quá khích biến thành lạc giáo. Tích cực hơn, một số nhóm nhờ liên kết với các dòng tu, đã có thể tồn tại và phát triển. Dĩ nhiên, nếp sống Kitô hữu giữa đời của họ sẽ chịu ảnh hưởng bởi linh đạo tu trì của các Dòng. Mặt khác, cho dù họ có được tháp nhập vào các dòng hoạt động sứ vụ (Phanxicô, Đa Minh), thì con đường nên thánh dành cho giáo dân dòng Ba cũng chỉ là hãm mình, khổ chế mà thôi.

Chúng ta cũng phải thừa nhận rằng, không kể thời giáo hội tiên khởi – khi chưa có sự phân biệt giáo sĩ và giáo đân – suốt 20 thế kỷ, so với giáo sĩ và tu sĩ, “giáo dân bị xếp vào lớp người mờ nhạt hơn, vai trò duy nhất của họ dường như chỉ là tuân phục.”[1] Phải đợi mãi đến Công đồng Vatican II, Hiến chế Lumen Gentium dành riêng chương IV (các số 30 - 38) và cũng có thể nói là chương V nữa (các số 39 - 42), cũng như toàn bộ Sắc lênh Apostolicam Actuositatem bàn về người ơn gọi giáo dân và vai trò tông đồ của họ giữa trần thế.

Những suy tư về ơn gọi giáo dân sau Công đồng có nhiều biến chuyển và khởi sắc. 25 năm sau khai mạc Công đồng Vatican II, thượng hội đồng giám mục thế giới năm 1987 nhóm họp với chủ đề “Ơn gọi và sứ mạng của giáo dân trong giáo hội và trong thế giới”. Một năm sau đó, Tông huấn Christifideles laici được ĐGH. Gioan Phaolô II ban hành vào ngày 30.12.1988, nhằm lễ Gia Thất. Khi đề cập đến các phương thế hoạt động tông đồ, Tông huấn - nhắc lại giáo huấn của Công đồng trong Sắc lệnh AA -, đặc biệt nhấn mạnh đến tầm quan trọng của các phong trào giáo dân trong Giáo hội. Nhờ tham gia vào các hiệp hội được Giáo hội nhìn nhận hoặc cho phép, những hoạt động tông đồ của người giáo dân chẳng những có tính chất tập thể và, hơn nữa, chính ơn gọi của họ cũng được nâng đỡ.

Nhằm thích ứng với tinh thần của Công đồng Vatican II, nhất là sau khi Bộ Giáo Luật mới 1983 được ban hành, một số phong trào giáo dân được liên kết với các dòng tu, trước đây mang danh xưng dòng Ba nay được đổi tên thành mới. Nhưng dù cho với tên gọi nào, thì hầu hết các hiệp hội giáo dân này đều có một lịch sử gắn bó lâu dài và có mối liên hệ rất gần gũi với các dòng tu liên hệ.

Ngày 11.10.2012 tới đây, Giáo hội khai mạc Năm Đức tin, trùng với dịp kỷ niệm 50 năm khai mạc Công đồng Vatican II. Thiết tưởng trong tinh thần học hỏi, đồng thời cũng để đóng góp một chút suy tư cho linh đạo giáo dân, nhóm nghiên cứu gồm các sinh viên thuộc các Dòng: Cát Minh, Đa Minh và Thánh Thể đang học tại Trung tâm Học Vấn, mong muốn cùng với các thành viên của các hiệp hội giáo dân này, trở về nguồn để khám phá ơn gọi và sứ mạng của những Kitô, đang khi sống giữa trần thế nhưng được liên kết với một đoàn sủng của một dòng tu.

Thưa anh em,

Để khởi động cho tiến trình làm việc nhóm dự trù bắt đầu vào tháng 10, với tư cách người hướng dẫn, tôi đề nghị các thành viên của nhóm tham dự buổi toạ đàm về đề tài “ƠN GỌI VÀ SỨ VỤ CỦA GIÁO DÂN THEO CÔNG ĐỒNG VATICAN II”, được tổ chức tại Trung tâm Mục vụ Sài Gòn, 6bis Tôn Đức Thắng vào thứ Bảy, 29.10.2012, từ 8g00 -12g00. Mỗi thành viên sau khi tham dự sẽ viết một bài thu hoạch khoảng 2 trang A4. [2]

Tôi dự kiến nghiên cứu của nhóm sẽ chia thành 3 mảng chính:

1.      Khái quát lịch sử suy tư thần học về ơn gọi và sứ vụ của giáo dân trong Giáo hội và trong thế giới.

2.      Khái quát nguồn gốc lịch sử và phát triển của dòng Ba Cát Minh, Huynh đoàn Đa Minh và Huynh đoàn Thánh Thể  (1 sinh viên mỗi dòng sẽ chịu trách nhiệm).

3.      Một vài đề nghị về hướng mục vụ cho các hiệp hội nói trên.

Xin anh em suy nghĩ về đề tài nghiên cứu và dàn bài gợi ý trên. Rất khuyến khích anh em có những sáng kiến và chủ động về nội dung nghiên cứu cũng nhưng phương thức làm việc chung. Khi đã thống nhất đề tài và dàn bài nghiên cứu, chúng ta sẽ bàn cụ thể việc phân chia công việc sau.

Hiện tôi cũng đã thiết kế 1 blog Linh đạo Giáo dân để lưu trữ các tài liệu chung cho nhóm. http://linhdaogiaodan.blogspot.com. Các bài thu hoạch của thành viên cũng sẽ được post lên tham khảo chung. Cũng xin các thành viên tìm kiếm các bài viết liên quan và gửi email (thetruyen@gmail.com) cho quản trị viên để đưa lên blog. Tôi cũng gửi thư này qua email cho tát cả thành viên,và đính kèm thư ngõ này:

1.      Danh sách các thành viên Nhóm nghiên cứu.

2.    Danh sách một số tài liệu cần tham khảo có trong Thư viện TTHV (anh em nên tìm thêm).

Tôi đề nghị buổi họp đầu tiên vào 2 tiết sau, thứ Sáu, 12.10.2012. Đây cũng là hạn chót để anh em nộp bài thu hoạch tham dự toạ đàm (vừa gửi email vừa gửi bản in).

Chân thành cám ơn anh em và rất mong anh em hăng hái tham gia vào việc học tập, nghiên cứu chung này.

Thân mến,

Lm. Phêrô Nguyễn Thế Truyền, OP.

---

[1] Alexandre Faivre,Giáo dân trong những thế kỷ đầu của Giáo hội, Dg. Nguyễn Đăn Trúc (Tôn giáo: Sài Gòn, 2010), tr. 53.

[2] Tuy thông báo hơi gấp rút, nhưng xin anh em cố gắng tham dự và viết bài với tinh thần tự nguyện. Tôi sẽ không tính điểm phần việc này. Vì vậy anh em nào có ngăn trở không tham dự được, cũng không nên lo lắng hay nghĩ ngợi.